Á fyrstu tveimur mánuðum ársins hækkuðu atvinnutekjur í hagkerfinu í heild um 6,6% að nafnvirði frá sama tímabili í fyrra. Vöxtur var nokkuð mismunandi eftir geirum og mældist meiri hjá hinu opinbera en í viðskiptahagkerfinu, eða um 8% samanborið við um 6%.
Af einstaka atvinnugreinum var hækkunin mest í sjávarútvegi, eða samanlagt um rúm 19%. Þar af jukust atvinnutekjur í fiskveiðum um rúm 24% og í fiskvinnslu um tæp 12%. Þessi þróun endurspeglar annars vegar ágætis loðnuvertíð og hins vegar hærra afurðaverð, sömu undirliggjandi þættir og hafa leitt til aukningar í útflutningsverðmæti sjávarafurða. Þetta undirstrikar mikilvægt samhengi milli verðmætasköpunar og atvinnutekna í greininni.
Ef atvinnutekjur af sjávarútvegi hefðu verið undanskildar, hefði hækkunin numið 6,0% í stað 6,6%. Sé horft til viðskiptahagkerfisins án sjávarútvegs hefði hækkunin verið um 4,9%, sem jafngildir því að þær hefðu dregist lítillega saman að raunvirði, miðað við 5,2% verðbólgu á sama tíma. Þetta undirstrikar að sjávarútvegur vegur þungt í tekjuvexti í upphafi árs. Þetta má sjá í fyrstu bráðabirgðatölum Hagstofunnar um staðgreiðsluskylda launasummu.
Vegur misþungt eftir landshlutum
Sjávarútvegur er dreifður víða um land og ótal ástæður geta legið að baki dreifingu atvinnutekna hverju sinni. Þegar litið er til landsins í heild er í raun engin atvinnugrein með jafnari dreifingu atvinnutekna um landið en sjávarútvegur. Öflug sjávarútvegsfyrirtæki er að finna í öllum landshlutum og er greinin því hornsteinn atvinnu- og mannlífs á fjölmörgum svæðum, þótt vægi hennar sé vissulega mismunandi innan hvers svæðis, líkt og sést á myndinni hér fyrir neðan. Af þeim sökum eru áhrif sjávarútvegs ekki öllum jafn augljós og vafalaust síður sýnileg íbúum á höfuðborgarsvæðinu en í mörgum hinna dreifðari byggða.
Drifkraftur tekjuvaxtar víða um land
Þegar rýnt er í þróun atvinnutekna í upphafi árs eftir landshlutum sést að munurinn á tekjuvexti með og án sjávarútvegs er verulegur á sumum svæðum, en minni á öðrum. Það skýrist ekki aðeins af því að vægi greinarinnar er misjafnt eftir landshlutum, heldur einnig af því að svæðin eru ólík þegar kemur að veiðum. Á nær öllum svæðum er aukning atvinnutekna þó meiri þegar sjávarútvegur er meðtalinn, sem bendir til þess að hann hafi stuðlað að auknum tekjum víða um land.
Stærsti hluti uppsjávargeirans er á Austurlandi, í Vestmannaeyjum og á suðausturhorni landsins. Nýafstaðin loðnuvertíð kom sér því vel á þessum svæðum og þar er aukning atvinnutekna í sjávarútvegi hvað mest. Í Vestmannaeyjum jukust atvinnutekjur um tæp 22% milli ára, en um 10% þegar sjávarútvegur er undanskilinn. Svipað mynstur má sjá á Austurlandi, þar sem tekjuvöxtur er rúm 13% með sjávarútvegi en 6,0% án hans. Á Suðurlandi, að Vestmannaeyjum undanskildum, má einnig greina áhrif, einkum á suðausturhorninu, þó að vægi sjávarútvegs í heildaratvinnulífi svæðisins sé þar minna.
Á öðrum svæðum, þar sem botnfiskveiðar og -vinnsla vega þyngra, eru áhrifin hóflegri, en þó í langflestum tilvikum þannig að atvinnutekjur aukast meira með en án sjávarútvegs. Þar skýrist þróunin fyrst og fremst af hærra afurðaverði, enda var samdráttur í botnfiskafla í upphafi árs miðað við sama tímabil í fyrra.
Áhrifin hríslast um allt samfélag
Í þessari umfjöllun hefur einungis verið einblínt á atvinnutekjur af sjávarútvegi í hefðbundnum skilningi, það er veiðum og vinnslu. Áhrifin eru þó mun víðtækari en svo, enda er sjávarútvegur grunnatvinnuvegur sem hefur mun meiri áhrif en ráða má af beinu umfangi greinarinnar. Fjöldi fyrirtækja og atvinnugreina reiðir sig beint og óbeint á umsvif greinarinnar, þar á meðal ýmis þjónustufyrirtæki, iðnaður og nýsköpunar- og tæknifyrirtæki.
Áhrif aukinnar verðmætasköpunar í sjávarútvegi hríslast því um atvinnulíf og heimili um land allt. Það skilar sér jafnframt í auknum tekjum ríkissjóðs og sveitarfélaga, enda verða skatttekjur ekki til nema verðmæti séu sköpuð.
