Útflutningsverðmæti eldisafurða nam 3,2 milljörðum króna í maí. Verðmætin eru þar með komin í tæpa 32 milljarða króna á fyrstu fimm mánuðum ársins. Í samanburði við sama tímabil í fyrra nemur aukningin um 32% í krónum talið. Að teknu tilliti til gengisbreytinga mælist aukningin ríflega 34%, en gengi krónunnar var að jafnaði rúmlega 2% sterkara á fyrstu fimm mánuðum ársins en á sama tíma í fyrra.
Vægi eldisafurða í verðmæti alls vöruútflutnings nam rúmlega 8% á fyrstu fimm mánuðum ársins og hefur aldrei verið meira á þessum árstíma. Það skýrist hvort tveggja af ofangreindri aukningu í fiskeldi og jafnframt því að útflutningsverðmæti annars vöruútflutnings, einkum iðnaðar, er að dragast saman. Þetta má sjá í fyrstu bráðabirgðatölum Hagstofunnar um vöruviðskipti í maí, sem birtar voru í gær.
Að baki verðmætasköpun stendur fólk
Þróunin í fiskeldi sýnir hversu mikilvæg stoð greinin er orðin fyrir útflutning og hagkerfið allt. Aukin verðmætasköpun kemur þó ekki aðeins fram í útflutningstölum. Að baki henni standa fyrirtæki, fólk og samfélög sem byggja afkomu sína að verulegu leyti á þessari vaxandi atvinnugrein.
Þetta endurspeglast skýrt í fjölgun starfa og atvinnutekna í greininni. Á fyrstu fjórum mánuðum ársins störfuðu að jafnaði rúmlega 1.000 manns við fiskeldi, sem er rúmlega 9% fjölgun frá sama tímabili í fyrra. Á sama tíma námu atvinnutekjur í greininni 4,1 milljarði króna og jukust um tæplega 14% að nafnvirði frá fyrra ári. Að teknu tilliti til verðbólgu nemur aukningin rúmlega 8%.
Áhrifin greinileg á Vestfjörðum
Áhrif aukinna umsvifa í fiskeldi eru sérstaklega greinileg á Vestfjörðum. Hátt í þriðjung atvinnutekna í fiskeldi á landsvísu má rekja til íbúa á svæðinu. Á fyrstu fjórum mánuðum ársins námu atvinnutekjur í fiskeldi á Vestfjörðum rúmlega 9% af heildaratvinnutekjum á svæðinu, sem sýnir hversu mikilvæg greinin er orðin fyrir atvinnulíf og samfélög á Vestfjörðum.
Í þessu samhengi má ekki gleyma því að efnahagsleg áhrif fiskeldis eru mun meiri en beinar tölur um störf og atvinnutekjur gefa til kynna. Fiskeldi er grunnatvinnuvegur og hefur því víðtæk áhrif á aðra atvinnustarfsemi á svæðinu, svo sem ýmsa þjónustu, iðnað, flutninga og verslun. Afleiddu og óbeinu áhrifin eru því umtalsverð og ná langt út fyrir greinina sjálfa.
Skatttekjur verða ekki til í tómarúmi
Umræða um gjaldtöku af fiskeldi hefur oft verið fyrirferðarmikil. Þar er gjarnan einblínt á fiskeldisgjaldið, sértækt gjald á greinina, en minna fer fyrir þeirri staðreynd að fiskeldi skilar nú þegar verulegum tekjum til hins opinbera.
Ríki og sveitarfélög fá tekjur í gegnum launatengd gjöld, tekjuskatt, útsvar og önnur opinber gjöld sem fylgja starfseminni. Þær tekjur verða meiri eftir því sem verðmætasköpunin eykst, störfum fjölgar, laun hækka og rekstur fyrirtækja styrkist. Skattspor greinarinnar vex þannig í takt við árangur hennar.
Það er mikilvægt að hafa þetta í huga þegar rætt er um aukna gjaldtöku. Skatttekjur verða ekki til í tómarúmi. Þær verða til vegna verðmætasköpunar, fjárfestinga, starfa og rekstrar. Ef markmið stjórnvalda er að auka tekjur hins opinbera af fiskeldi til framtíðar þarf rekstrarumhverfið að styðja við áframhaldandi uppbyggingu greinarinnar, ekki draga úr henni.
Fiskeldi á Íslandi er enn í uppbyggingarfasa. Greinin er fjármagnsfrek og áhættusöm og fyrirtækin hafa mörg hver glímt við verulegar áskoranir. Við slíkar aðstæður er varhugavert að auka sérstaka gjaldtöku verulega. Of mikil og ótímabær gjaldtaka getur dregið úr fjárfestingargetu fyrirtækja, hægt á uppbyggingu og þar með grafið undan þeirri verðmætasköpun sem auknar skatttekjur eiga að byggjast á.
